ՈՒՍՄԱՆ ՎԱՅՐԸ` ԱՔՍՈՐԱՎԱՅՐ

28 Nov

-Free-dom, li-ber-ty,- կրկնում էր գրադարանում նստած կալանավորը և շուրջը նայում` անգլերենի մասնագետ փնտրելու հույսով: Շուրջն իհարկե ոչ ոք չկար, բայց դա չէր խանգարում նրան բնազդաբար անգլերեն իմացողի որոնել, որը կօգներ գոնե բառերը ճիշտ շեշտադրությամբ արտասանել: Սլավոնական լեզուներից նա վաղուց յուրացրել էր  լեհերենը, չեխերենը, բուլղարերենը, որոնք շատ էին նման ռուսերենին, ու հիմա համարձակ սկսել էր սովորել եվրոպական այլ լեզուներ:

-Կալանավոր քսաներկու հիսունութ յոթանասունհինգ,-գրադարանի դուռը բացելով բարձրաձայն ասաց ժամապահը,- դուրս եկեք գրադարանից: Օտբոյ:

-Խնդրում եմ, թույլ տվեք մի քիչ էլ մնալ,- ասաց կալանավորը:

-Չի կարելի:

-Թույլ տվեք գոնե բառարանը հետս վերցնեմ, գիշերը որոշ բառեր կսովորեմ,- նորից խնդրեց կալանավորը:

-Չի կարելի: – Ժամապահն անդրդվելի էր:

Կալանավորը գիրքը թողեց սեղանին ու մռայլ դուրս եկավ գրադարանից: Այդ պահին նա այնքան նման էր նեղացած երեխայի, որի ձեռքից խլել էին սիրելի խաղալիքը:

Բայց բարաքում էլ չէր կարողանում հանգստանալ: Մթության մեջ պառկած նա մտքում անընդհատ կրկնում էր այդ օրը սովորած բոլոր բառերը: Ամենաշատը կրկնում էր freedom և liberty բառերը` ազատություն, ու հանկարծ իրեն բռնեց այն մտքին, որ այդ բառն իր համար այլևս այն մոգական ազդեցությունը չունի, ինչպես նախկինում: Այո, նա այլևս չի ուզում ազատության մեջ հայտնվել: Նա ներքին, հոգեկան ազատություն էր ձեռք բերել, ու դա ավելի կարևոր էր իր համար:


ուսում` աքսորավայրում

ՙԻ՞նչ պիտի անեմ ազատության մեջ,- մտորում էր նա:- Ոչ տունուտեղ, ոչ ընտանիք, ոչ նորմալ աշխատանքի հույս: Էլ չեմ ասում, որ շուտով նորից անպայման կհայտնվեմ այստեղ:

-Ես շատ երկար եմ ապրել աքսորում,- աշխույժ հումորով պատմում է պատկառելի տեսքով սպիտակահեր մարդը,-այնքան երկար, որ երբեմն ինձ թվում է, թե անցած կյանքում Կոլիմայի բնակիչ եմ եղել: Շատ ճիշտ ընտրված վայր էր աքսորյալների համար: Անծայրածիր, սառցապատ տարածություններ` առանց շինությունների, առանց անտառների, առանց լեռների: Հիշում եմ, մի անգամ ամռանը ընկերոջս հետ հանկարծ մի ծառ տեսանք: Մենք քարացանք ու նայեցինք իրար: Երկուսիս էլ նույն զգացումներն էին համակել: Երկուսիս աչքերն էլ արցունքով էին լցվել: Մենք այնքան վաղուց ծառ չէինք տեսել…

Փախուստի հնարավորություն` որքան ուզես, բայց ինչ իմաստ ուներ փախչելը, երբ վայրի գազանների կեր պիտի դառնայիր: Ես երկար մտորեցի ու գտա ժամանակս ճիշտ օգտագործելու եղանակը: Գրադարանը: Սկզբում շատ հեշտ յուրացրեցի սլավոնական լեզուները, հետո` անգլերենը, ֆրանսերենը, իտալերենը, իսպաներենը: Երբ ազատ կարդում ու հասկանում էի այդ լեզուներով գրականությունը, անցա փիլիսոփաների ստեղծագործություններին: Ասեմ, որ փիլիսոփայական տրակտատներ գրադարանում շատ կային: Խորհրդային Միությունում հարգի չէր փիլիսոփայությունը, ուստի գրեթե ողջ գրականությունն ուղարկում էին աքսորավայրեր:

Ինչու ինձ հատկապես ձգեց փիլիսոփայությունը: Փակ ռեժիմի հիմնարկներում մարդը մի ակնթարթում կամ հավատացյալ է դառնում, կամ` փիլիսոփա: Ու փոխանակ նվնվայի, թե` ՙԱստված, ինչի համար՚, մանավանդ, որ այս հազարամյակների ընթացքում նրա գոյությունն ապացուցող որևէ տեղեկություն չկա, սկսեցի փիլիսոփայական տեսանկյունից խորհել իմ վիճակի շուրջ: Երբեմն նաև արդարացումներ էի գտնում Խորհրդային ռեժիմի համար:

Ես մի քանի անգամ եմ դատապարտվել: Առաջին անգամ պատերազմից հետո` երիտասարդ հասակում, Ավիացիոն ինստիտուտի ինժեներա-կոնստրուկտորական ֆակուլտետում սովորելիս: Փոքր քույրս երազում էր սավառնակ ունենալ, բաց թողնել երկնքում ու տեսնել, թե դա ինչպես է ծիտիկի պես թռչում: Ես նրա համար հատուկ մեխանիզմով խաղալիք սավառնակ սարքեցի, որն իրոք թռչում էր: Թաղի բոլոր երեխաների ուրախությունն էր այդ սավառնակը: Բայց… Երեխաներից մեկը ծնողներին պատմել էր սավառնակի մասին ու նաև ասել, որ դա շատ նման է գերմանական օդանավերին: (Տեսնո՞ւմ եք, թե այդ հասակում նրա մոտ ինչ զարգացած է եղել ՙստուկաչի՚ բնազդը): Ծնողներն էլ պատմել էին` ուր հարկն է: Ինձ ձերբակալեցին` թշնամու օդանավերի մեխանիզմներին ծանոթ լինելու և դրանք փորձարկելու մեղադրանքով: Տան խուզարկության ժամանակ գտան նաև քրոջս համար սարքած մատրյոշկաները: Թվում էր, թե դա ինչ կապ կարող է ունենալ սավառնակի հետ: Բայց այ քեզ անհավատալի բան: Նրանցից մեկը կարդացած մարդ էր ու գիտեր, որ մատրյոշկաների հայրենիքը Ճապոնիան է, ոչ թե Ռուսաստանը: Նույնիսկ վելիկոռուսական շովինիզմն էր անհետացել… Մի քանի հարմար հոդված ՙբարձեցին՚ վրաս ու քշեցին Կոլիմա…

Երկրորդ անգամ ինձ ձերբակալեցին Չեխոսլովակիայի դեպքերի կապակցությամբ: Բայց այդ ժամանակ ես այլևս այն միամիտ երիտասարդը չէի ու ինձ միանգամայն հաշիվ էի տալիս, թե ինչի համար եմ փողոց դուրս եկել: Այս անգամ դատապարտեցին որպես կրկնահանցագործի: Ու նորից Սիբիրի անծայրածիր, սառցապատ տարածությունները…

Երրորդ անգամ դատապարտեցին Սոլժենիցինի ՙԳՈՒԼԱԳԸ՚ տարածելու համար: Ողջ կոմիզմը նրանում է, որ ամեն անգամ ես անցնում էի ոչ միայն հարցաքննությունների միջով, այլև Բուտիրկայի, Լեֆորտովոյի, Լյուբլյանկայի և աքսորավայրերի գրադարաններով: Ամենաաղքատը Բուտիրկայի գրադարանն էր: Դե, հասկանում եք, ոստիկանություն է: Այ Լեֆորտովոյի գրադարանն ամենահարուստն էր: Իսկ աքսորավայրերի գրականությունը` տանելի: Ու երբ ութսունականներին վերջնականապես վերադարձա աքսորավայրից, ես կայացած մասնագետ էի: Կարող էի մի քանի լեզուներով թարգմանիչ աշխատել: Բայց ես ընտրեցի ազատ գրաֆիկով աշխատանքը: Հասկանում եք` գրողի աշխատանքը: Իմ փիլիսոփայական ու գեղարվեստական գրքերը լույս են տեսել աշխարհի շատ երկրներում: Բայց դա չէ կարևորը: Ինձ համար կարևորն այն է, որ ես կարողացա օգուտ քաղել աքսորավայրից: Ու հիմա` հանդես գալով  ՙՉանիծենք աքսորը՚ հաղորդաշարում, զգում եմ, որ ես իրոք բոլորին ներել եմ ինձ դատապարտելու համար, ես իրոք չեմ անիծում աքսորը: Ազատության մեջ ես այսպիսին չէի դառնայի:

Հիմա ես իմ կարոտն եմ առնում բուսականությունից: Աշխարհի շատ երկրների լանդշաֆտային այգիների դիզայններն եմ ուսումնասիրել: Դրանցում օգտագործվող բույսերն ու ծաղիկները փորձում եմ Ռուսաստանի պայմաններում: Այն բույսերը, որոնք բնական պայմաններում կսառչեն, փակ այգիներում եմ տնկում: Շատ պատվերներ ունեմ:

Մի հուզիչ աշխատանք էլ ունեմ: Փոքր քրոջս բռնի ընդհատված երազանքն եմ իրագործում: Խաղալիքներ եմ սարքում, հատկապես` թռչող մեխանիզմներով այն հաստատ համոզմամբ, որ ոչ մի երեխայի ձեռքից այն չեն խլի ու եղբորը չեն դատապարտի…

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: